CƯ AN TƯ NGUY

Thái Hóa Lộc

Phù hiệu quân trường Bộ Binh Thủ Đức của chuẩn tướng Lam Sơn Phan Đình Tứ năm xưa: “Cư an tư nguy” có phải mang ý nghĩa gì đối  với chiến dịch mang tên “Epic Fury” đang xảy ra của Hoa Kỳ - Israel và Iran ? 

Iran từng là đồng minh với Hoa Kỳ và Israel, nhưng quỹ đạo quan hệ dần lao dốc và biến thành kẻ thù không đội trời chung sau Cách mạng Hồi giáo. Trung Đông đang trở thành tiêu điểm chú ý, sau khi Mỹ và Israel cuối tuần trước hiệp đồng mở chiến dịch quy mô lớn nhằm vào Iran. Các vụ không kích đã gây thiệt hại đáng kể cho Tehran, châm ngòi cho phản ứng đáp trả mạnh mẽ nhằm vào Tel Aviv cùng các lợi ích của Washington tại khu vực. Những diễn biến này được coi là sự khơi dậy của hàng chục năm căng thẳng giữa Iran với Israel và Mỹ. Đây là mối quan hệ phức tạp, kéo dài nhiều thập niên và các bên có thời điểm từng hòa hợp, trước khi mối thâm thù xuất hiện.

Vào những năm 1950-1970, Iran dưới thời quốc vương Mohammad Reza Pahlavi từng là một đối tác gần gũi với phương Tây và duy trì quan hệ tương đối ổn định với Israel. Tình báo Mỹ năm 1953 đã phối hợp với Anh và phe bảo hoàng tiến hành cuộc đảo chính ở Iran, lật đổ Thủ tướng dân cử Mohammed Mossadegh, khôi phục ngai vàng cho quốc vương Pahlavi. Hai bên sau đó trở thành đồng minh cả về kinh tế lẫn quân sự. Sự hỗ trợ của Mỹ giúp kinh tế Iran tăng trưởng ấn tượng trong thập niên 1960 và 1970.

Trong giai đoạn này, Iran coi Israel là cánh cửa để nhận sự ủng hộ và tài trợ lớn của Mỹ và quan hệ song phương trở nên thân thiết dựa trên hợp tác chặt chẽ về các vấn đề quân sự, công nghệ, nông nghiệp và dầu khí. Nhưng đến giữa những năm 1970, Iran không còn được xem là đại diện cho lợi ích của Mỹ ở Trung Đông. Washington tỏ ra bất bình khi vua Pahlavi ủng hộ tăng giá dầu sau chiến tranh Arab - Israel năm 1973. Bước ngoặt diễn ra vào năm 1979, khi phong trào Cách mạng Hồi giáo do ông Ruhollah Khomeini dẫn dắt lật đổ chế độ Pahlavi, dẫn đến sự ra đời của Cộng hòa Hồi giáo Iran vào ngày 1/4/1979, sau một cuộc trưng cầu dân ý. Giá trị của Iran đối với Israel và Mỹ dần suy giảm.

Quan hệ giữa Iran và Israel cũng đảo chiều sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Trong các bài phát biểu đầu tiên, ông Khomeini chỉ ra hai kẻ thù chính của Iran là Hoa Kỳ và Israel.

Vào đầu những năm 2000, căng thẳng gia tăng khi Iran đạt tiến bộ trong phát triển hỏa tiễn đạn đạo tầm xa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân. Việc tổng thống Mahmoud Ahmadinejad với tư tưởng cực kỳ bảo thủ lên nắm quyền ở Iran vào năm 2005 đã đẩy quan hệ giữa hai nước xuống mức thấp chưa từng có. Israel và Iran bắt đầu coi nhau là kẻ thù "không đội trời chung" ở Trung Đông, tuyên bố sẵn sàng xóa bỏ đối phương khỏi bản đồ. Israel nhiều lần bị cáo buộc tập kích, tấn công mạng và tổ chức ám sát tại Iran, trong khi Tehran hậu thuẫn "Trục Kháng chiến" đối đầu với Tel Aviv trên nhiều lĩnh vực.

Khi ông Donald Trump đắc cử tổng thống Mỹ nhiệm kỳ thứ nhất, ông không che giấu quan điểm ủng hộ Israel, hứa hẹn sẽ đưa Mỹ thoát khỏi "thỏa thuận tồi tệ nhất từ trước đến nay". Ông Trump sau đó rút Mỹ khỏi thỏa thuận, Iran không còn bị hạn chế làm giàu uranium và cũng đã chuyển sang xây dựng lại cơ sở hạt nhân, càng làm gia tăng căng thẳng với Israel. Sau nhiều năm không hành động, Israel tháng 6/2025 vượt "lằn ranh đỏ", mở chiến dịch "Sư tử Trỗi dậy", không kích phủ đầu vào loạt cơ sở hạt nhân Iran. Chiến dịch có sự phối hợp của Mỹ, gây hư hại đáng kể cho các cơ sở hạt nhân trọng yếu của Iran, khiến nhiều chỉ huy quân sự và nhà khoa học hạt nhân nước này thiệt mạng.

Ông Trump sau đó tái nhấn mạnh Iran phải chấm dứt làm giàu uranium, từ bỏ tham vọng phát triển vũ khí hạt nhân và hạn chế phát triển hỏa tiễn. Hai bên những tháng gần đây đã nối lại đàm phán, trong bối cảnh Washington đưa lượng lớn lực lượng quân sự đến Trung Đông để gây sức ép. Tehran kiên quyết không chấm dứt việc làm giàu uranium và không giải tán chương trình hỏa tiễn. Theo các quan chức đàm phán của Mỹ là đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner. Họ báo cáo rằng các cuộc đàm phán "đã diễn ra không suôn sẻ"; điều này càng củng cố quan điểm của ông Trump rằng ông chỉ còn "một lựa chọn cuối cùng". Một quan chức cấp cao trong chính quyền cho biết nếu Mỹ không hành động trước, thương vong và thiệt hại đối với các lợi ích Mỹ sẽ còn cao hơn nhiều.

Chiến dịch đã được chuẩn bị kỹ lưỡng trong nhiều tháng. Các tướng lĩnh quân đội Israel, bao gồm tư lệnh quân đội, tư lệnh không quân, người đứng đầu tình báo quân sự và giám đốc Mossad, liên tục bay đến Mỹ để phối hợp lên kế hoạch. Thủ tướng Netanyahu gặp Tổng thống Trump tại Mar-a-Lago vào tháng 12 năm ngoái và tại Tòa bạch Ốc vào đầu tháng 2 vừa qua, nơi hai bên cho rằng hành động quân sự sẽ được biện minh nếu Iran tiếp tục theo đuổi chương trình hạt nhân và hỏa tiễn đạn đạo.

Cuộc tấn công bắt đầu ngay trước 10 giờ sáng giờ Iran. Đến tối cùng ngày, khoảng 200 máy bay chiến đấu Israel đã tấn công gần 500 mục tiêu - chiến dịch không kích lớn nhất trong lịch sử Israel theo công bố của quân đội nước này. Các cuộc tấn công của Israel tập trung vào các quan chức cấp cao và năng lực hỏa tiễn của Iran, trong khi lực lượng Mỹ nhắm vào cơ sở hạ tầng hỏa tiển và các mục tiêu quân sự, đồng thời đánh chặn hàng trăm hỏa tiễn và thiết bị bay không người lái Iran phản công. Song song đó, Israel tiến hành các cuộc tấn công mạng quy mô lớn nhắm vào truyền thông và ứng dụng điện thoại tại Iran, kêu gọi người dân "nổi dậy và kêu gọi lực lượng vũ trang Iran hạ vũ khí". Hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA cũng bị tấn công mạng.

Chiến tranh Iran cho thấy tầm quan trọng của nội gián, sức mạnh thực tế và những sai lầm chiến lược, cảnh báo nguy cơ hỗn loạn toàn cầu. Cuộc chiến tranh Iran đã và đang xảy ra rõ ràng dữ dội hơn cả cuộc chiến ở Ukraine. Ngay trong ngày đầu tiên nổ ra chiến sự, Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei đã bị sát hại trong một cuộc không kích; hàng loạt lãnh đạo cấp cao Iran cũng bị “xóa sổ”. Iran phản kích ác liệt, nhiều mục tiêu ở Trung Đông bị tập kích, binh sĩ Mỹ  cũng bị thương vong; Israel cũng chịu tổn thất nghiêm trọng nhất kể từ sau các cuộc tấn công của Hamas. Chiến tranh Iran mới diễn ra mấy ngày, nhưng đã có thể rút ra những bài học vô cùng đau đớn với Iran, Trung Đông và cả thế giới…

Nhưng nếu cuộc tấn công quân sự – mà Ngũ Giác Đài gọi là Chiến dịch Epic Fury một phần trong kế hoạch chận đứng sự trỗi dậy của Trung Cộng và sáng kiến Vành đai – Con đường đã mở ra một giai đoạn cạnh tranh địa chính trị mới. Chính sách của Tổng thống  Donald Trump đánh dấu bước ngoặt trong cách Hoa Kỳ đối phó với sự trỗi dậy này. Thông qua chiến tranh thương mại, củng cố liên minh và kiểm soát các điểm chiến lược toàn cầu, Hoa Kỳ đã bắt đầu xây dựng một chiến lược nhằm cân bằng ảnh hưởng của Trung Cộng. Trận chiến Hoa Kỳ -Iran là bảo vệ Israel cũng là cuộc cạnh tranh giữa Hoa Kỳ và Trung Cộng vì thế không chỉ là cạnh tranh kinh tế mà còn là cuộc đối đầu chiến lược có thể định hình trật tự thế giới trong nhiều thập niên tới…