Việt Nam – EU: “Đẹp đẽ khoe ra, xấu xa đậy lại!”

Nguyễn Hữu Quang

Ngày 17/2/2026, Liên minh châu Âu (EU) chính thức đưa Việt Nam vào danh sách các khu vực “không hợp tác về thuế” (EU list of non-cooperative jurisdictions for tax purposes), dựa trên cơ chế rà soát của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD).

Phản ứng của người phát ngôn Bộ Ngoại giao từ Hà Nội lập tức đi theo quỹ đạo quen thuộc: Khẳng định “luôn coi trọng minh bạch”, “đã sửa luật”, “đang xây dựng kế hoạch hành động”, “sẵn sàng trao đổi”. Tất cả nghe rất đúng bài, rất ngoại giao. Nhưng tuyệt nhiên không có lấy một dòng nào cho người dân trong nước và thế giới hiểu rằng vì sao EU lại phải ra tay?

Không quốc gia nào bị đưa vào danh sách “không hợp tác” chỉ vì thiếu một vài dòng thuế hay một vài nghị định. Đó là kết quả của một quá trình tích tụ bất tín nhiệm. Và nếu nhìn sâu hơn, quyết định này không chỉ phản ánh vấn đề thuế – nó phản ánh vấn đề tín nhiệm của EU đối với thể chế của Việt Nam.

Trong nhiều năm, EU luôn bị xếp sau cùng trong thứ tự ưu tiên chiến lược của Việt Nam. Quan hệ với Mỹ và Trung Cộng được đẩy lên thành trục chính của mọi tính toán địa – chính trị. Châu Âu chỉ được nhìn như một thị trường xuất khẩu lớn, một nguồn ODA, một nhà đầu tư công nghệ cao – tức là đối tác kinh tế, không phải đối tác giá trị.    

Việc nâng cấp quan hệ lên “Đối tác chiến lược toàn diện” đầu năm 2026 vì thế mang “màu cờ sắc áo” đối phó nhiều hơn là một bước chuyển tư duy. Khi cần đa dạng hóa quan hệ để giảm phụ thuộc, người ta tìm đến EU. Nhưng khi EU yêu cầu thực thi chuẩn mực minh bạch, pháp quyền, nhân quyền – thì lập tức Đảng lại chỉ thị cho Bộ Ngoại giao viện dẫn “đặc thù chính trị”.

Chiến lược mà thiếu nền tảng tin cậy như vậy thì chỉ là một khẩu hiệu viễn vông. 

Nếu Đảng CSVN không sớm điều chỉnh, thậm chí là thay đổi – không chỉ về thuế, mà về minh bạch quản trị, về pháp quyền, về cách đối xử với các tiếng nói phản biện – thì quyết định “không hợp tác về thuế” sẽ chưa phải là điểm dừng.

EU đã ra đòn cảnh cáo. Và nếu tình hình vẫn không có “những cải thiện” thực sự, rất có thể EU sẽ có những đòn tiếp theo mạnh mẽ, rộng lớn hơn, Hà Nội sẽ khó xoay xở hơn nhiều.

Lúc đó, sẽ không thể nói rằng chính quyền Việt Nam không được cảnh báo trước các hệ quả