Người biểu tình tập trung bên ngoài tòa nhà Quốc hội Nepal vào tháng 9/2026
Cuộc khủng hoảng chính trị tại Nepal bùng phát vào mùa thu năm 2025 là hệ quả tất yếu của một quá trình xói mòn niềm tin kéo dài giữa chính quyền và người dân. Nhiều năm liền, quốc gia Nam Á này mắc kẹt trong tình trạng trì trệ kinh tế. Theo dữ liệu từ năm 2024 của Ngân hàng Thế giới (World Bank), kiều hối chiếm tới khoảng 27-28% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Nepal, khiến nền kinh tế cực kỳ dễ bị tổn thương trước các cú sốc từ bên ngoài. Trong khi đó, tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên (độ tuổi 15-24) liên tục duy trì ở mức cao, ước tính vượt ngưỡng 20%. Trái ngược với bức tranh kinh tế ảm đạm của đại đa số người dân, giới tinh hoa tại thủ đô Kathmandu lại duy trì một hệ thống chia chác quyền lực mang nặng tính gia đình trị và chủ nghĩa thân hữu.
Biến động chính trị tại Nepal giai đoạn 2025–2026 đặt ra một bài toán kinh điển trong quản trị quốc gia: thách thức chuyển hóa xung lực phản kháng xã hội thành năng lực kiến tạo thể chế. Thực tiễn từ chuỗi sự kiện này chứng minh rằng sức mạnh của các phong trào đường phố hay những chiến thắng tại nghị trường mới chỉ dừng lại ở bước phá vỡ cấu trúc quyền lực cũ. Để thiết lập một nhà nước pháp trị bền vững, việc điều hành không thể nương tựa vào áp lực của số đông hay chủ nghĩa dân túy. Thay vào đó, nền tảng của sự ổn định phải được định hình bởi kỷ luật hiến định, cơ chế kiểm soát quyền lực (checks and balances) minh bạch và các cải cách kinh tế vĩ mô thực dụng. Chỉ khi tái thiết lập thành công khế ước xã hội – nơi niềm tin và sự gắn kết chặt chẽ giữa giới lãnh đạo chính trị với nhân dân được khôi phục vững chắc – bằng việc giải quyết triệt để bài toán việc làm và giảm phụ thuộc kinh tế từ bên ngoài, Nepal mới có thể thoát khỏi chu kỳ khủng hoảng để bước vào một trật tự quản trị thực chất.
Lê Lam Kiều
