Tổng thống Trump quyết liệt cải tổ bộ máy an ninh quốc gia
Tổng thống Donald Trump triển khai chương trình cải tổ sâu rộng bộ máy an ninh quốc gia, đánh dấu thay đổi quan trọng trong cơ chế hoạch định chính sách đối ngoại, an ninh của Mỹ sau Chiến tranh Lạnh.
Tổng thống Donald Trump họp cùng Bộ trưởng Quốc phòng và Ngoại trưởng Mỹ (Ảnh: AFP).
Theo giới chuyên gia, sự trở lại Tòa Bạch Ốc nhiệm kỳ 2 của Tổng thống Donald Trump không chỉ đánh dấu sự thay đổi trong chính sách đối nội và đối ngoại của Mỹ mà còn mở ra chương trình cải tổ sâu rộng đối với toàn bộ hệ thống an ninh quốc gia.
Sau hơn hai thập niên kể từ các cuộc tấn công khủng bố ngày 11/9/2001, bộ máy an ninh - tình báo Mỹ đã phát triển thành cấu trúc đồ sộ với hàng chục cơ quan, hàng trăm nghìn nhân sự và cơ chế điều phối phức tạp chưa từng có trong lịch sử nước này. Tuy nhiên, theo quan điểm của ông Trump và đội ngũ cố vấn, hệ thống này đang bộc lộ rõ những hạn chế về quản trị, chi phí vận hành và tốc độ ra quyết định.
Những động thái diễn ra trong năm 2025-2026 cho thấy chính quyền Tổng thống Trump đang theo đuổi mục tiêu lớn hơn việc đơn thuần cắt giảm biên chế. Đó là tái cấu trúc toàn bộ kiến trúc an ninh quốc gia theo hướng thu hẹp các tầng trung gian, tập trung quyền lực nhiều hơn vào Nhà Trắng và nâng cao vai trò của các cơ quan thực thi trực tiếp. Quá trình này đang tạo nên những cuộc tranh luận sâu sắc trong giới chính trị, an ninh và học thuật Mỹ về tương lai của cộng đồng tình báo lớn nhất thế giới.
Thu hẹp bộ máy điều phối: Bước đi đầu tiên của chiến lược tái cấu trúc
Ngay từ những ngày đầu nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Trump đã phát tín hiệu rõ ràng về mong muốn thu hẹp quy mô bộ máy an ninh quốc gia. Mục tiêu trước tiên là Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC), cơ quan giữ vai trò điều phối chính sách đối ngoại, quốc phòng và tình báo giữa các bộ, ngành liên bang.
Nhiều năm qua, NSC không ngừng mở rộng cả về nhân sự lẫn phạm vi chức năng. Dưới thời các chính quyền gần đây, cơ quan này dần vượt ra ngoài vai trò tham mưu chiến lược truyền thống để tham gia sâu vào quá trình xây dựng, giám sát thực thi chính sách. Theo giới học giả, sự phình to của NSC đã làm gia tăng tình trạng chồng chéo chức năng với Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng và các cơ quan tình báo.
Chính quyền Tổng thống Trump cho rằng bộ máy điều phối quá lớn không chỉ làm gia tăng chi phí hành chính mà còn kéo dài quá trình ra quyết định trong các tình huống khẩn cấp. Vì vậy, Nhà Trắng đã triển khai kế hoạch cắt giảm mạnh số lượng nhân sự NSC, đồng thời chuyển giao nhiều chức năng điều phối trở lại các cơ quan chuyên môn.
Theo các nguồn tin từ Washington, mục tiêu của Tòa Bạch Ốc là xây dựng một NSC quy mô nhỏ, tập trung vào nhiệm vụ tư vấn chiến lược và hỗ trợ Tổng thống đưa ra quyết định thay vì trở thành một trung tâm điều hành chính sách độc lập. Đây là cách tiếp cận phản ánh rõ tư duy quản trị của ông Trump: giảm thiểu tầng nấc trung gian, tăng tính trực tiếp trong chỉ đạo và đề cao trách nhiệm người đứng đầu.
Giới nghiên cứu chính sách đối ngoại Mỹ nhận định đây là sự thay đổi mang tính cấu trúc. Nếu thành công, nó sẽ làm thay đổi đáng kể mô hình vận hành của hệ thống an ninh quốc gia Mỹ vốn được hình thành và phát triển trong nhiều thập niên kể từ Chiến tranh Lạnh.
Làn sóng tinh gọn lan tới cộng đồng tình báo Mỹ
Tổng thống Donald Trump đề cử ông Jay Clayton, công tố viên liên bang khu vực nam New York và là cựu Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), làm Giám đốc Tình báo Quốc gia (DNI) (Ảnh: Reuters).
Theo Izvestia, sau khi tiến hành cải tổ NSC, Tổng thống Trump tiếp tục mở rộng chương trình tái cơ cấu sang lĩnh vực tình báo - khu vực vốn được xem là trung tâm quyền lực đặc biệt của bộ máy liên bang. Tâm điểm của đợt cải tổ mới là Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia (ODNI) và Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia (NCTC). Theo Fox News, quyền Giám đốc Tình báo Quốc gia Bill Pulte đã xúc tiến kế hoạch cắt giảm khoảng 300 vị trí tại NCTC, tương đương gần 1/3 biên chế của cơ quan này.
Động thái trên diễn ra trong bối cảnh Nhà Trắng đang xem xét lại vai trò của ODNI - cơ quan được thành lập năm 2004 theo khuyến nghị của Ủy ban Điều tra vụ khủng bố 11/9 nhằm điều phối hoạt động của 18 cơ quan tình báo Mỹ. Sau hơn hai thập niên phát triển, ODNI đã trở thành thiết chế quan trọng trong hệ thống an ninh quốc gia. Tuy nhiên, đối với ông Trump và nhiều đồng minh chính trị, cơ quan này đang mang dáng dấp của một tầng nấc hành chính bổ sung, làm gia tăng sự phức tạp trong quá trình xử lý thông tin tình báo.
Trong các phát biểu gần đây, ông Trump nhiều lần nhấn mạnh cộng đồng tình báo Mỹ cần tập trung vào kết quả thay vì mở rộng bộ máy. Quan điểm này xuất phát từ nhận thức cho rằng những thách thức an ninh hiện nay đòi hỏi tốc độ phản ứng nhanh hơn, khả năng tích hợp dữ liệu tốt hơn và quy trình ra quyết định ngắn hơn.
Theo đánh giá của một số chuyên gia thuộc Viện Hudson, việc cắt giảm nhân sự không đồng nghĩa với việc làm suy yếu năng lực tình báo nếu quá trình đó được kết hợp với hiện đại hóa công nghệ, ứng dụng AI và cải thiện khả năng chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan. Trong bối cảnh AI đang làm thay đổi phương thức thu thập và phân tích thông tin, nhiều công việc trước đây cần đến số lượng lớn chuyên gia phân tích có thể được tự động hóa hoặc hỗ trợ bởi các hệ thống công nghệ mới.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng cảnh báo rằng hiệu quả của chương trình cải tổ sẽ phụ thuộc nhiều vào cách thức triển khai. Nếu cắt giảm nhân sự diễn ra quá nhanh hoặc thiếu đánh giá đầy đủ về tác động vận hành, Mỹ có thể đối mặt với nguy cơ mất đi những năng lực chuyên môn tích lũy trong nhiều năm.
Tập trung quyền lực vào Tòa Bạch Ốc và tư duy “Nước Mỹ trước tiên”
Đằng sau các quyết định tinh giản bộ máy là một tư duy chiến lược nhất quán mà Tổng thống Trump theo đuổi từ nhiệm kỳ đầu tiên: đưa quyền hoạch định chính sách trở lại gần hơn với Tổng thống.
Khác với nhiều người tiền nhiệm vốn dựa nhiều vào cơ chế “tham vấn liên ngành”, ông Trump có xu hướng ưu tiên các nhóm cố vấn quy mô nhỏ, đề cao sự trung thành chính trị và tính hiệu quả trong thực thi. Việc lựa chọn ông Bill Pulte (nhà bất động sản) làm quyền Giám đốc Tình báo Quốc gia là một ví dụ điển hình.
Mặc dù không xuất thân từ cộng đồng tình báo, ông Pulte được đánh giá là người có kinh nghiệm quản trị và có sự tin cậy cao từ Tòa bạch Ốc. Đối với chính quyền Tổng thống Trump, đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh Mỹ đang tiến hành một chương trình cải tổ được xem là nhạy cảm nhất kể từ sau năm 2001.
Nhiều nhà phân tích nhận định những thay đổi hiện nay phản ánh nỗ lực xây dựng mô hình an ninh quốc gia mang dấu ấn cá nhân rõ nét của Tổng thống Trump. Trong mô hình đó, Nhà Trắng đóng vai trò trung tâm điều phối chiến lược, trong khi các cơ quan thực thi được trao nhiều quyền chủ động hơn nhưng phải chịu trách nhiệm trực tiếp về kết quả.
Tư duy này gắn chặt với chính sách “Nước Mỹ trước tiên”, vốn nhấn mạnh hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia, giảm chi phí hành chính và ưu tiên các lợi ích an ninh trực tiếp của nước Mỹ. Theo cách nhìn của ông Trump, bộ máy an ninh quốc gia không nên vận hành như một hệ thống quan liêu tự thân mà phải phục vụ các mục tiêu chiến lược cụ thể, từ bảo vệ biên giới, chống khủng bố, cạnh tranh công nghệ với Trung Quốc cho tới bảo đảm ưu thế quân sự của Mỹ.
Ông Trump đề cử Giám đốc Tình báo Quốc gia mới sau loạt tranh cãi
Nhiều chuyên gia châu Âu cho rằng quá trình tái cơ cấu hiện nay còn phản ánh xu hướng tập trung hóa quyền lực đang diễn ra tại nhiều quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị toàn cầu ngày càng gay gắt. Khi môi trường an ninh trở nên phức tạp hơn, các nhà lãnh đạo thường có xu hướng tìm kiếm những cơ chế ra quyết định nhanh hơn và ít phụ thuộc vào các quy trình hành chính truyền thống.
Cuộc tranh luận về tương lai của cộng đồng tình báo Mỹ
Mặc dù nhận được sự ủng hộ từ các “lực lượng bảo thủ”, chương trình cải tổ của Tổng thống Trump đang vấp phải những phản ứng mạnh mẽ từ phe Dân chủ và một bộ phận giới chuyên gia an ninh. Các nghị sĩ Dân chủ cho rằng việc cắt giảm nhân sự tại ODNI và NCTC diễn ra trong thời điểm môi trường an ninh quốc tế vẫn còn phức tạp. Mỹ vẫn phải đối mặt đồng thời với cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc, xung đột kéo dài tại Ukraine, bất ổn ở Trung Đông, các mối đe dọa khủng bố xuyên quốc gia và những nguy cơ ngày càng gia tăng trên không gian mạng.
Theo giới phân tích quốc tế, hệ thống tình báo thời kỳ hậu 11/9 của Mỹ tuy cồng kềnh nhưng đã góp phần quan trọng trong việc ngăn chặn các cuộc tấn công khủng bố quy mô lớn trên lãnh thổ nước này trong suốt hơn hai thập niên qua. Vì vậy, bất kỳ thay đổi nào cũng cần được tiến hành thận trọng nhằm tránh tạo ra những khoảng trống trong năng lực thu thập, phân tích và chia sẻ thông tin.
Một nội dung gây tranh cãi khác là tương lai của Điều 702 thuộc Đạo luật Giám sát Tình báo Nước ngoài (FISA). Công cụ này từ lâu được xem là nền tảng cho hoạt động thu thập tình báo điện tử của Mỹ. Cuộc tranh luận về việc gia hạn điều khoản này đang phản ánh sự khác biệt sâu sắc giữa các quan điểm về cân bằng quyền lực giữa an ninh quốc gia, quyền riêng tư và vai trò của cộng đồng tình báo.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng cuộc tranh luận hiện nay không đơn thuần xoay quanh vấn đề nhân sự hay ngân sách. Bản chất của nó là cuộc tranh luận về mô hình quản trị an ninh quốc gia trong thế kỷ 21. Một bên cho rằng hệ thống được xây dựng sau sự kiện 11/9 đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử và cần được điều chỉnh để thích ứng với thời đại AI, dữ liệu lớn và cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc. Bên còn lại lo ngại việc tập trung quá nhiều quyền lực vào Nhà Trắng có thể làm suy yếu các cơ chế kiểm soát, cân bằng vốn là nền tảng của nền dân chủ Mỹ.
Dù còn nhiều tranh cãi, một thực tế khó phủ nhận là Tổng thống Trump đang thúc đẩy cuộc cải tổ sâu rộng nhất đối với bộ máy an ninh quốc gia Mỹ trong hơn hai thập niên qua. Thành công hay thất bại của chương trình này sẽ không chỉ quyết định tương lai của cộng đồng tình báo Mỹ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cách thức Washington hoạch định, thực thi chính sách an ninh trong giai đoạn cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng quyết liệt.
TheoNPR, Viện Brookings, VZ
