CHUYẾN THĂM 3 NGÀY CỦA TẬP CẬN BÌNH ĐẾN MỸ KHÔNG ĐẠT KẾT QUẢ THỰC TẾ CHỈ MANG BIỂU TƯỢNG

Kevin Breuninger/Evelyn Cheng

Nhà lãnh đạo Trung Cộng Tập Cận Bình đã kết thúc chuyến thăm chính thức đầu tiên tới Washington sau 11 năm vào thứ Sáu, khép lại chuyến thăm cấp nhà nước rất được mong đợi với Tổng thống Donald Trump – một sự kiện tràn ngập không khí thân mật và các nghi thức long trọng nhưng lại mang lại rất ít thỏa thuận cụ thể.

Ông Trump đã dành cho ông Tập sự đón tiếp đặc biệt ngay tại sân bay; hai nhà lãnh đạo cùng phu nhân đã tham dự một bữa tiệc chiêu đãi cấp nhà nước hoành tráng, cùng thưởng trà và đến thăm Cơ quan Lưu trữ Quốc gia. Xen giữa các nghi thức ngoại giao, ông Trump và ông Tập đã ký gia hạn một hiệp định thương mại hiện có, đồng thời ông Tập cam kết sẽ gửi một cặp gấu trúc đến Atlanta. Điều không xảy ra là các cam kết mua hàng hay thỏa thuận về việc giải quyết các rủi ro của trí tuệ nhân tạo, vấn đề chiến tranh ở Iran, hay các bước đi nhằm giải quyết những thách thức toàn cầu nan giải khác.

Một chuyến thăm cấp nhà nước đầy rẫy nghi thức nhưng ít thay đổi về thực trạng có thể là một sự tính toán có chủ đích.

"Trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, mối quan tâm của Tổng thống Trump là giữ cho tình hình ổn định," Scott Kennedy, cố vấn cấp cao chuyên nghiên cứu về nền kinh tế Trung Cộng tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định. "Lãi suất đang ở mức cao kỷ lục, và ông ấy không muốn khiến thị trường trở nên bất ổn hơn nữa."

"Trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, mối quan tâm của Tổng thống Trump là giữ cho tình hình ổn định," Scott Kennedy, cố vấn cấp cao chuyên nghiên cứu về nền kinh tế Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định. "Lãi suất đang ở mức cao kỷ lục, và ông ấy không muốn khiến thị trường thêm bất ổn hay lo ngại."

Theo thông tin từ phía Bắc Kinh về cuộc gặp giữa ông Tập và ông Trump, Chủ tịch Tập đã đề cập đến một "thỏa thuận chung mới" về thương mại song phương, dù không nêu rõ thời hạn cụ thể. Thỏa thuận đình chiến này – đạt được sau cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập tại Busan, Hàn Quốc – đã giúp giảm thuế quan của Mỹ và tạm dừng các biện pháp kiểm soát của Bắc Kinh đối với hoạt động xuất khẩu đất hiếm cùng các khoáng sản thiết yếu, bên cạnh các điều khoản khác.

Các chuyên gia về Trung Cộng chia sẻ với CNBC rằng việc gia hạn trong thời gian ngắn hơn có thể mang lại chút lợi thế cho Mỹ, quốc gia có thể tận dụng viễn cảnh tái diễn căng thẳng thương mại làm đòn bẩy đàm phán.

Nhiều người từng kỳ vọng vào một đợt gia hạn dài hơn, kéo dài sáu tháng. Tuy nhiên, khung thời gian ngắn hơn này có thể mang lại lợi thế đàm phán cho cả hai bên trong các cuộc thảo luận tương lai giữa ông Tập và ông Trump. Họ dự kiến ​​sẽ gặp nhau thêm hai lần nữa trong năm nay: tại hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) ở Thâm Quyến (Trung Quốc) vào tháng 11, và hội nghị G20 tại Miami vào tháng 12.
Hôm thứ Năm, ông Tập khẳng định hai nước có thể cạnh tranh "lành mạnh" mà không cần đối đầu. "Đó nên là cuộc đua để bắt kịp nhau, chứ không phải là cuộc vật lộn mà ở đó chỉ có kẻ thắng người thua," ông nói.

Việc xác lập một giới hạn cơ bản — về việc cạnh tranh gay gắt nhưng không để xảy ra xung đột quân sự — là "kết quả chính trị quan trọng nhất" của hội nghị thượng đỉnh, theo lời ông Cui Shoujun, giáo sư tại Trường Nghiên cứu Quốc tế thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc (theo bản dịch của CNBC). "Điều này mang lại sự chắc chắn cho mối quan hệ song phương vốn nhiều biến động."

Những bình luận của ông Trump khi ông Tập đến Tòa Bạch Ốc chỉ nhấn mạnh vào sự hợp tác chung. Tổng thống Mỹ vẫn chưa đưa ra bình luận về vấn đề Đài Loan trong khuôn khổ hội nghị thượng đỉnh lần này, bất chấp việc ông Tập kêu gọi Mỹ "phản đối 'nền độc lập của Đài Loan'", theo thông tin từ Bắc Kinh về cuộc hội đàm giữa hai nhà lãnh đạo vào thứ Năm.

Thông tin từ phía Trung Cộng cũng cho biết ông Trump và ông Tập đã thảo luận về tình hình Trung Đông, nhưng không đề cập đến chiến tranh Iran.

Tuy nhiên, ông Zhai Jun, đặc phái viên của Trung Cộng về Trung Đông, phát biểu tại một sự kiện ở Singapore hôm thứ Sáu rằng: "Tình hình Trung Đông là vấn đề lớn trong cuộc thảo luận vừa diễn ra giữa các nhà lãnh đạo, và sự đồng thuận mà họ đạt được sẽ đóng vai trò then chốt trong việc hạ nhiệt xung đột."
Nhà lãnh đạo Trung Cộng nhấn mạnh sự cần thiết phải hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực AI. Ông Ho-Fung Hung, chuyên gia về Trung Cộng kiêm giáo sư tại Trường Nghiên cứu Quốc tế Cấp cao thuộc Đại học Johns Hopkins, chia sẻ với CNBC rằng cả ông Trump và ông Tập đều đang bị “giằng co giữa hai hướng” khi phải cân bằng giữa mục tiêu thúc đẩy AI phát triển thần tốc và những lo ngại về việc công nghệ này có thể vượt khỏi tầm kiểm soát.

Dẫu vậy, đây lại là một chủ đề mà các tuyên bố công khai thiếu đi những chi tiết cụ thể, trong bối cảnh diễn ra hàng loạt hoạt động chụp ảnh lưu niệm.

“Có nhiều vấn đề trong mối quan hệ phức tạp này chưa thực sự được giải quyết ở cấp độ dưới lãnh đạo cao nhất theo một quy trình có tính thể chế và hệ thống,” ông Dewardric McNeal, chuyên gia phân tích chính sách cấp cao tại Longview Global, phát biểu trong chương trình “Closing Bell: Overtime” của CNBC vào chiều thứ Năm.
Ông Trump cùng Đệ nhất phu nhân Melania Trump đã chờ sẵn ông Tập ngay tại chân cầu thang máy bay khi ông vừa đến. Đây là lần đầu tiên ông Trump đích thân tới căn cứ này để đón một nhà lãnh đạo nước ngoài. Điều đó đã định hình bầu không khí cho một hội nghị thượng đỉnh đầy ắp các nghi thức trang trọng, với những màn phô diễn sức mạnh quân sự đồng bộ của đông đảo quân nhân; họ đã biểu diễn âm nhạc, thực hiện nghi thức rước cờ, giương súng và diễu hành theo đội hình tại nhiều địa điểm khác nhau. Tại Vườn Hồng (Rose Garden) vừa được lát lại nền, Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Trump đã đứng chứng kiến ​​lễ duyệt binh, bao gồm màn trình diễn trên sân thượng của ban nhạc kèn trumpet thuộc Lục quân Mỹ (U.S. Army Herald Trumpets) và các màn biểu diễn của Đội nhạc cụ hơi và trống "Old Guard" thuộc Lục quân, cũng như Trung đội Diễu binh Im lặng (Silent Drill Platoon) và Ban nhạc Trống - Kèn hiệu của Thủy quân Lục chiến.

Các quân nhân cũng thực hiện những chuyến bay tầm thấp vào thứ Tư và thứ Năm; chuyến bay đầu tiên đi kèm tiếng gầm rú lớn khiến ông Trump giật mình nhăn mặt, trong khi ông Tập không hề tỏ ra nao núng.

Sau cuộc gặp song phương kín vào trưa thứ Năm, ông Trump đã đưa ông Tập đi xem sân bay trực thăng mới được xây dựng bên ngoài Tòa Bạch Ốc. "Ông ấy rất thích loại đá granite chất lượng," ông Trump nói về ông Tập khi hai nhà lãnh đạo đi ngang qua các phóng viên trên đường tới sân bay trực thăng để tham quan chiếc trực thăng dành cho Tổng thống.

Việc một nhà lãnh đạo thể hiện sự hiếu khách nồng hậu và tổ chức các nghi thức trang trọng khi đón tiếp một chuyến thăm cấp nhà nước – hình thức ngoại giao cao nhất giữa các nguyên thủ quốc gia – không phải là điều hiếm gặp. Tuy nhiên, cách ông Trump tiếp đón ông Tập vẫn tạo nên sự khác biệt đáng chú ý.

“Ông Trump đã đẩy các nghi thức phô trương đi xa hơn so với hầu hết những người tiền nhiệm,” Ryan Hass, Giám đốc Trung tâm Trung Cộng John L. Thornton thuộc Viện Brookings, chia sẻ với CNBC. “Thời lượng dành cho các cuộc thảo luận thực chất trong ngày này ít hơn nhiều so với thời gian mà cả hai nhà lãnh đạo dành cho các hoạt động mang tính nghi thức.”